Ένωση Εργαζομένων Καταναλωτών Ελλάδας:Συσκευασία Τροφίμων, Σπατάλη Τροφίμων και το SISTERS Project

 

Η σπατάλη τροφίμων αποτελεί μία από τις σημαντικότερες περιβαλλοντικές, οικονομικές και κοινωνικές προκλήσεις του σύγχρονου συστήματος τροφίμων. Παράλληλα, η συσκευασία τροφίμων αποτελεί βασικό στοιχείο της παραγωγής, μεταφοράς και κατανάλωσης τροφίμων. Παρόλο που η συσκευασία συχνά επικρίνεται για τη συμβολή της στη ρύπανση του περιβάλλοντος, ιδιαίτερα μέσω των πλαστικών μίας χρήσης, παίζει επίσης σημαντικό ρόλο στην προστασία των τροφίμων και στη μείωση της σπατάλης τους. Η σχέση μεταξύ συσκευασίας τροφίμων και σπατάλης τροφίμων είναι επομένως σύνθετη. Πρωτοβουλίες όπως το SISTERS Project επιδιώκουν να αντιμετωπίσουν αυτή την πρόκληση αναπτύσσοντας καινοτόμες λύσεις που μειώνουν τη σπατάλη τροφίμων και ταυτόχρονα προωθούν πιο βιώσιμα συστήματα συσκευασίας σε όλη την αλυσίδα εφοδιασμού. Η συσκευασία τροφίμων αναφέρεται στα υλικά που χρησιμοποιούνται για να περιέχουν, να προστατεύουν, να διατηρούν, να μεταφέρουν και να παρουσιάζουν τα τρόφιμα. Τα πιο συνηθισμένα υλικά συσκευασίας περιλαμβάνουν το πλαστικό, το χαρτί και το χαρτόνι, το γυαλί και το μέταλλο. Οι βασικές λειτουργίες της συσκευασίας είναι η προστασία των τροφίμων από τη μόλυνση, η παράταση της διάρκειας ζωής τους, η παροχή πληροφοριών στους καταναλωτές και η διευκόλυνση της μεταφοράς και αποθήκευσης. Χωρίς την κατάλληλη συσκευασία, πολλά τρόφιμα θα αλλοιώνονταν γρήγορα ή θα καταστρέφονταν κατά τη μεταφορά και τη διανομή. Ένα από τα σημαντικότερα πλεονεκτήματα της συσκευασίας τροφίμων είναι η δυνατότητά της να μειώνει την αλλοίωση των τροφίμων. Η συσκευασία προστατεύει τα τρόφιμα από περιβαλλοντικούς παράγοντες όπως το οξυγόνο, η υγρασία, οι μικροοργανισμοί και οι μηχανικές φθορές. Για παράδειγμα, η συσκευασία κενού αέρος αφαιρεί το οξυγόνο από τη συσκευασία, επιβραδύνοντας την ανάπτυξη βακτηρίων και παρατείνοντας τη διάρκεια ζωής προϊόντων όπως το κρέας και τα ψάρια. Παρόμοια, οι πλαστικές μεμβράνες που χρησιμοποιούνται για τη συσκευασία φρέσκων λαχανικών μπορούν να μειώσουν την αφυδάτωση και να καθυστερήσουν την αλλοίωση των προϊόντων. Με αυτόν τον τρόπο, η συσκευασία συμβάλλει στη μείωση της πιθανότητας να απορριφθούν τρόφιμα πριν καταναλωθούν. Η συσκευασία συμβάλλει επίσης στη μείωση της σπατάλης τροφίμων κατά τη μεταφορά και την αποθήκευση. Τα φρέσκα φρούτα και λαχανικά είναι ιδιαίτερα ευάλωτα σε ζημιές κατά τη διανομή. Η προστατευτική συσκευασία μπορεί να αποτρέψει χτυπήματα, συνθλίψεις και επιμολύνσεις, διασφαλίζοντας ότι τα προϊόντα φτάνουν στα καταστήματα σε καλή κατάσταση. Παράλληλα, η συσκευασία παρέχει σημαντικές πληροφορίες, όπως ημερομηνίες λήξης και οδηγίες αποθήκευσης, οι οποίες βοηθούν τους καταναλωτές να διαχειρίζονται καλύτερα τα τρόφιμά τους. Παρά τα πλεονεκτήματα αυτά, η συσκευασία τροφίμων συνδέεται και με σημαντικά περιβαλλοντικά προβλήματα. Μεγάλο μέρος της συσκευασίας αποτελείται από πλαστικά μίας χρήσης, τα οποία είναι δύσκολο να ανακυκλωθούν και συχνά καταλήγουν σε χωματερές ή στο φυσικό περιβάλλον. Παράλληλα, η σπατάλη τροφίμων αποτελεί επίσης σοβαρό περιβαλλοντικό ζήτημα. Σύμφωνα με την Food and Agriculture Organization of the United Nations, περίπου το ένα τρίτο των τροφίμων που παράγονται παγκοσμίως για ανθρώπινη κατανάλωση χάνεται ή σπαταλάται κάθε χρόνο (FAO, 2011). Όταν τα τρόφιμα σπαταλώνται, χάνονται επίσης οι φυσικοί πόροι που χρησιμοποιήθηκαν για την παραγωγή τους, όπως το νερό, η γη και η ενέργεια. Επιπλέον, η σπατάλη τροφίμων συμβάλλει σημαντικά στην κλιματική αλλαγή. Σύμφωνα με την United Nations Environment Programme, τα τρόφιμα που απορρίπτονται και καταλήγουν σε χωματερές αποσυντίθενται και παράγουν μεθάνιο, ένα ισχυρό αέριο του θερμοκηπίου που συμβάλλει σημαντικά στις παγκόσμιες εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου (UNEP, 2021). Για τον λόγο αυτό, η μείωση της σπατάλης τροφίμων αποτελεί βασικό στόχο των διεθνών πολιτικών βιωσιμότητας. Για την αντιμετώπιση αυτών των προβλημάτων, οι ερευνητές και οι οργανισμοί επικεντρώνονται στην ανάπτυξη βιώσιμων λύσεων συσκευασίας που προστατεύουν τα τρόφιμα ενώ μειώνουν τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Βιοδιασπώμενα υλικά συσκευασίας, φυτικής προέλευσης πλαστικά και «έξυπνες» συσκευασίες που μπορούν να δείχνουν τη φρεσκάδα των τροφίμων αποτελούν ορισμένες από τις καινοτομίες που αναπτύσσονται σήμερα. Σε αυτό το πλαίσιο, το SISTERS Project επικεντρώνεται ιδιαίτερα στη μείωση των απωλειών τροφίμων στις αλυσίδες εφοδιασμού φρούτων και λαχανικών. Το έργο φέρνει σε συνεργασία ερευνητές, παραγωγούς και επιχειρήσεις τροφίμων για την ανάπτυξη νέων τεχνολογιών συσκευασίας, τη βελτίωση της εφοδιαστικής αλυσίδας και την ενημέρωση των καταναλωτών σχετικά με τη σωστή αποθήκευση των τροφίμων και την κατανόηση των ετικετών ημερομηνίας (SISTERS Project, 2023). Συμπερασματικά, η συσκευασία τροφίμων και η σπατάλη τροφίμων αποτελούν δύο στενά συνδεδεμένα ζητήματα στο σύγχρονο σύστημα τροφίμων. Παρόλο που η συσκευασία μπορεί να δημιουργεί απορρίμματα, αποτελεί επίσης σημαντικό εργαλείο για την προστασία των τροφίμων και τη μείωση της αλλοίωσης τους. Η πρόκληση είναι να επιτευχθεί μια ισορροπία μεταξύ της μείωσης των απορριμμάτων συσκευασίας και της πρόληψης της σπατάλης τροφίμων. Πρωτοβουλίες όπως το SISTERS Project δείχνουν ότι μέσω καινοτόμων τεχνολογιών συσκευασίας, καλύτερης διαχείρισης της εφοδιαστικής αλυσίδας και ενημέρωσης των καταναλωτών μπορεί να δημιουργηθεί ένα πιο βιώσιμο και αποτελεσματικό σύστημα τροφίμων.   Το πρόγραμμα «Sisters» έχει λάβει χρηματοδότηση από το πρόγραμμα έρευνας και καινοτομίας «Horizon 2020» της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στο πλαίσιο της συμφωνίας επιχορήγησης αριθ. 101037796. Ωστόσο, οι απόψεις και οι γνώμες που εκφράζονται είναι αποκλειστικά του/των συγγραφέα/ων και δεν αντανακλούν κατ’ ανάγκη τις απόψεις και τις γνώμες της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή της χορηγούσας αρχής. Ούτε η Ευρωπαϊκή Ένωση ούτε η χορηγούσα αρχή μπορούν να θεωρηθούν υπεύθυνοι γι’ αυτές.