Πρόσκληση. Συνέδριο 10-11 Ιουνίου 2025: Πενήντα χρόνια από το Σύνταγμα του 1975 | Ζάππειο Μέγαρο | Κύκλος Ιδεών
Παρακαλούμε δείτε :
Πρώτον, πρόσκληση στις εργασίες του Συνεδρίου για τα πενήντα χρόνια του Συντάγματος του 1975 κατά το αναλυτικό πρόγραμμα [PDF].
Δεύτερον, πρόσκληση στην τελετή λήξης του Συνεδρίου που θα τιμήσει με την παρουσία του η ΑΕ ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας.
ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ
O Κύκλος Ιδεών, σε συνεργασία με τη διαΝΕΟσις και το Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών, και με την υποστήριξη των εκδόσεων Σάκκουλα, σας προσκαλεί στο διήμερο συνέδριο για την επέτειο των πενήντα χρόνων από το Σύνταγμα του 1975, που θα πραγματοποιηθεί στο Ζάππειο Μέγαρο, στις 10 και 11 Ιουνίου 2025, ακριβώς 50 χρόνια από τη θέση σε ισχύ του Συντάγματος, με ειδικότερο τίτλο:
Πενήντα χρόνια από το Σύνταγμα του 1975.
Η συνταγματική υπόσχεση της Μεταπολίτευσης και η ποιότητα της Δημοκρατίας και του Κράτους Δικαίου
Το συνέδριο τελεί υπό την αιγίδα της Βουλής των Ελλήνων
Έναρξη: Τρίτη 10 Ιουνίου 2025, ώρα 9.00 πμ, Ζάππειο Μέγαρο [αιθουσα 5]
Αναλυτικά για το πρόγραμμα δείτε εδώ: https://ekyklos.gr/10-11-6-2025-peninta-xronia-apo-to-syntagma-tou-1975.html
Το συνέδριο θα ολοκληρωθεί με την τελετή λήξης, στο Περιστύλιο, Ζάππειο Μέγαρο, την Τετάρτη 11/6, ώρα έναρξης 19.30.
Χαιρετίζει ο κ. Πρόεδρος της Βουλής. Τη λήξη του συνεδρίου κηρύσσει η ΑΕ ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας.
Ακολουθεί μουσική στιγμή από το συγκρότημα Metallon – Σύνολο Χάλκινων Πνευστών & Κρουστών της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών.
Είσοδος ελεύθερη.
Για εγγραφές, παρακαλούμε συμπληρώστε τα στοιχεία σας εδώ: https://e-talk.gr/peninta-xronia-apo-to-syntagma-1975/
*Θεματικές ενότητες:
Πρώτη ημέρα (Τρίτη, 10 Ιουνίου 2025, αίθουσα 5)
· Εισαγωγική ενότητα: Η συνταγματική μετάβαση στη Νότια Ευρώπη
· Α. Η συνταγματική στιγμή της Μεταπολίτευσης: Τα καταγωγικά βάρη και οι βασικοί σκοποί του Συντάγματος του 1975
· Β. Οι αναθεωρητικές τομές της μεταπολιτευτικής περιόδου: 1986, 2001, 2008, 2019 και η μετεξέλιξη του Συντάγματος του 1975
· Γ. Από το μονοπώλιο της υπεροχής του εθνικού συντάγματος στον πολυεπίπεδο συνταγματισμό και το «επαυξημένο Σύνταγμα»
· Δ. Η καμπύλη της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας στην Ελλάδα 1974-2025 : Η σχέση συντάγματος και πολιτικής πραγματικότητας
· Ε. Το ελληνικό Σύνταγμα στα συμφραζόμενα του ευρωπαϊκού συνταγματισμού
Δεύτερη ημέρα (Τετάρτη, 11 Ιουνίου 2025, αίθουσα 5)
· Στ. Η καμπύλη του κράτους δικαίου στην Ελλάδα 1974-2025: Η σχέση Συντάγματος και νομολογίας
· Ζ. Οι μεγάλες συνταγματικές κρίσεις της περιόδου 1975-2025 και η επίδραση τους στην ερμηνεία και την «αποκάλυψη» του κανονιστικού περιεχομένου του Συντάγματος
· Η. Το εθνικό σύνταγμα και οι μεγάλες διεθνείς και εγχώριες προκλήσεις
· Θ. Υπάρχει ανάγκη αναθεώρησης του Συντάγματος 1975/1986/2008/2019;
Τελετή λήξης στο Περιστύλιο, Ζάππειο Μέγαρο (Τετάρτη, 11 Ιουνίου 2025, 19.30)
Συντονίζει ο δημοσιογράφος Παύλος Τσίμας
Χαιρετισμοί/ Ομιλίες:
Συμεών Τσομώκος, Delphi Economic Forum
Διονύσης Νικολάου, Γενικός Διευθυντής της ΔιαΝΕΟσις
Ευάγγελος Βενιζέλος
Ο Πρόεδρος της Βουλής Κ. Νικήτας Κακλαμάνης
Κήρυξη της λήξης του Συνεδρίου από την Α.Ε. τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας Κ. Κωνσταντίνο Τασούλα
Ακολουθεί μια μουσική στιγμή από το συγκρότημα Metallon – Σύνολο Χάλκινων Πνευστών & Κρουστών της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών, με την ευγενική χορηγία της ΚΟΑ
Το συνέδριο μεταδίδεται ζωντανά μέσω YouTube με δυνατότητα αυτόματου υποτιτλισμού και μετάφρασης σε πολλές γλώσσες, σε πραγματικό χρόνο μέσω της Evenly : https://bit.ly/kyklos50_stream
10-11.6.2025: Πενήντα χρόνια από το Σύνταγμα του 1975 | Ζάππειο Μέγαρο | Κύκλος Ιδεών
Ο Κύκλος Ιδεών σε συνεργασία με τη διαΝΕΟσις και το Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών και με την υποστήριξη των εκδόσεων Σάκκουλα, διοργανώνει συνέδριο για την επέτειο των πενήντα χρόνων από το Σύνταγμα του 1975 στις 10 και 11 Ιουνίου 2025, στο Ζάππειο Μέγαρο, ακριβώς 50 χρόνια από τη θέση σε ισχύ του Συντάγματος, με ειδικότερο τίτλο:
Πενήντα χρόνια από το Σύνταγμα του 1975.
Η συνταγματική υπόσχεση της Μεταπολίτευσης και η ποιότητα της Δημοκρατίας και του Κράτους Δικαίου
10 και 11 Ιουνίου 2025
Ζάππειο Μέγαρο
Υπό την αιγίδα της Βουλής των Ελλήνων
Ομιλία Ευ. Βενιζέλου στην παρουσίαση του βιβλίου του Πάνου Λουκάκου «Αλλαγές και ανατροπές: Μια πολιτική ανατομία της κρίσης 2009-2019» (εκδ. Μεταίχμιο)
Ο Πάνος Λουκάκος είναι ένα «μυθικό» όνομα στον χώρο της δημοσιογραφίας, ένας πολιτικός συντάκτης και αναλυτής που έχει αφήσει εποχή, που συνεχίζει να προσφέρει βαθυστόχαστες αναλύσεις. Όφειλε να γράψει και να θέσει σε κυκλοφορία, άρα στη δοκιμασία της ανάγνωσης, ένα τέτοιο βιβλίο. Ένα βιβλίο συνολικά για την περίοδο της κρίσης, για την περίοδο 2009-2019 που δεν είναι ένα απλό γραμμικό γεγονοτολογικό χρονικό, αλλά εμπεριέχει σημαντικές αναλύσεις. Βεβαίως αναλύσεις πολιτικές πρωτίστως, τον ενδιαφέρει το πολιτικό σκηνικό, το πολιτικό σύστημα, το πολιτικό προσωπικό. Φυσικά υφέρπουν όλα τα ζητήματα που αφορούν την κοινωνία, τη διάρθρωση της παραγωγής, τις ανισότητες, όλα όσα μπορεί να φανταστεί κανείς αλλά δεν μπορούμε να μιλάμε ανά πάσα στιγμή όλοι για όλα. Υπό την έννοια αυτή είναι πάρα πολύ καλά εστιασμένο και ζυγοσταθμισμένο το βιβλίο του Πάνου Λουκάκου και τον ευχαριστώ για τα καλά του λόγια, για την κριτική του αξιολόγηση, αυτή που είχε την καλοσύνη να αναφέρει ήδη ο Νίκος Αλιβιζάτος στην πολύ συγκροτημένη παρουσίαση του βιβλίου που έκανε. Εγώ θα είμαι περισσότερο επιλεκτικός, η μέθοδός μου θα είναι εκλεκτικιστική και σημειακή.
Τα γεγονότα έχουν πολύ μεγάλη σημασία. Θέλω να ξεκινήσω αναδεικνύοντας ένα γεγονός πολιτικό, θεσμικό της περιόδου της κρίσης, στο οποίο αναφέρεται ο Πάνος, αλλά θα ήθελα να δώσω τη μέγιστη δυνατή έμφαση. Αφορά τον τρόπο με τον οποίο η Ελλάδα εισήλθε στην περίοδο των μνημονίων τον Μάιο του 2010, όταν πια αυτό είχε καταστεί αναπόφευκτο, όταν είχε ήδη συγκροτηθεί, από τον Μάρτιο, ένας ad hoc μηχανισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης και όταν ήδη είχε, με πρωτοβουλία της Καγκελαρίου Μέρκελ, εγκατασταθεί το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο στην καρδιά της Ευρωζώνης, επειδή είχε διαπιστωθεί ότι η Ευρωζώνη δεν είχε τις θεσμικές δυνατότητες, τους μηχανισμούς και την εμπειρία να διαχειρισθεί μία κρίση χρέους, μία κρίση δημοσιονομική γενικότερα, όπως ήταν τη στιγμή εκείνη η ελληνική κρίση.
Πρέπει να θυμηθούμε ότι το θεσμικό οικοδόμημα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, πιο συγκεκριμένα της Ευρωζώνης, έπασχε από ένα γενετικό ελάττωμα, ήταν οργανωμένο για ομαλές συνθήκες, για κανονικές συνθήκες θερμοκρασίας και πίεσης. Το σενάριο της κρίσης, το ενδεχόμενο να οδηγηθούμε προ του ενδεχομένου της οικονομικής καταστροφής μίας χώρας μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν προβλεπόταν, δεν υπήρχαν μηχανισμοί. Αντιθέτως υπήρχε πρόβλεψη απολύτως τιμωρητική, δηλαδή στην πραγματικότητα απαγόρευση να προσφερθεί βοήθεια, γιατί απαγορευόταν όχι μόνο η νομισματική χρηματοδότηση η οποία παρακάμπτεται μέσα από τα προγράμματα ποσοτικής χαλάρωσης, αλλά και ο δανεισμός από κράτη σε κράτη. Άρα έπρεπε να επινοηθεί ένα παράπλευρο σύστημα εκ του μηδενός, προκειμένου η Ευρωπαϊκή Ένωση να βρεθεί αντιμέτωπη με την έννοια της κρίσης.
Στο μεταξύ στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, από το 2008, δηλαδή ένα και πλέον χρόνο πριν είχαν βρεθεί αντιμέτωποι με την κρίση, τα δε πρώιμα μέτρα και στην Ελλάδα είχαν ληφθεί από το 2008, παρότι επικρατούσε τότε η αντίληψη, αν τη θυμάστε, ότι η Ελλάδα είναι μία όαση σε σχέση με την κρίση της Lehman Brothers. Ο κ. Τρισέ, ο προκάτοχος του κ. Ντράγκι στην ηγεσία της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, σε κάθε συνεδρίαση του Eurogroup, έβγαζε από το πορτοφόλι του και όχι από τον χαρτοφύλακά του, ένα μικρό σημείωμα το οποίο περιείχε δύο παρατηρήσεις, το έχω ζήσει αρκετές φορές. Πρώτον, την πρόκληση προς τους Υπουργούς Οικονομικών, λέγοντάς τους ότι εσείς είστε τώρα ο ενιαίος Υπουργός Οικονομικών της Ευρωζώνης που πρέπει να αντιδράσει όπως κλήθηκε να αντιδράσει ο Αμερικανός Υπουργός Οικονομικών, ο Πόλσον, στην κρίση της Lehman Brothers, εάν δεν είστε έτοιμοι δεν θα μπορέσουμε να αντιμετωπίσουμε την κρίση. Το δεύτερο στοιχείο που είχε το σημείωμά του ήταν διάγραμμα για τη μεσοσταθμική αύξηση των μισθών στην Ελλάδα από την ένταξη στην Ευρωζώνη, σε σύγκριση με την μεσοσταθμική αύξηση των μισθών στη Γερμανία. Είχε το επιχείρημα ότι η αύξηση αυτή ήταν της τάξεως των 220% στην Ελλάδα, ενώ στην Γερμανία ήταν της τάξεως του 20%, η συνολική αύξηση. Άρα ενοχοποιούσε και την Ελλάδα και αντιστεκόταν στην ιδέα μίας αναδιάρθρωσης του χρέους, μίας μεμονωμένης χώρας της ευρωζώνης.
Έπρεπε λοιπόν, όπως αντιλαμβάνεστε, μέσα σε λίγες εβδομάδες να συγκροτηθεί ένας μηχανισμός εκ των ενόντων, αυτό που λέμε Greek Loan Facility. Αυτά είναι τα χρέη που θέλει να αγοράσει η κυβέρνηση τώρα λίγα χρόνια νωρίτερα, μέχρι το 2031 αντί για το 2041. Ένας μηχανισμός στον οποίο μετείχαν τα κράτη μέλη της ευρωζώνης ως τέτοια, πλην της Σλοβακίας και νομικά πλην της Γερμανίας, γιατί η Γερμανία δεν μετείχε ως κράτος, μετείχε μέσω της αναπτυξιακής της τράπεζας, της KfW. Άρα ήταν ένα ιδιόρρυθμο σχήμα, 15 κράτη, μία τράπεζα, κρατική αλλά τράπεζα, υπό τη διαχείριση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που δάνειζε τις δυνατότητές της, αφού ο μηχανισμός δεν κινείτο εντός της έννομης τάξης της Ευρωπαϊκής Ένωσης άλλα παράπλευρα. Συνήφθη ταυτόχρονα ένα δάνειο από το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, το οποίο, βεβαίως, έπρεπε να εκκινήσει τους δικούς του μηχανισμούς, με τους δικούς του όρους. Έτσι μπήκαμε στην περιπέτεια του πρώτου μνημονίου, ενός μνημονίου που απεδείχθη υπεραισιόδοξο, τιμωρητικό, ανεπαρκές, που θεσπίστηκε το Μάιο του 2010 και κατέρρευσε τον Οκτώβριο του 2010, με την περιβόητη δήλωση της Ντοβίλ, όταν δηλαδή η Μέρκελ και ο Σαρκοζί έκαναν την κοινή δήλωση ότι η κάθε χώρα πρέπει να αξιολογείται από τις αγορές μόνη της, με βάση τα δικά της στοιχεία και όχι με βάση το ενιαίο ρίσκο της Ευρωζώνης. Αυτό άλλαξε πλήρως τη στάση των αγορών. Στην πραγματικότητα το πρώτο μνημόνιο πεθαίνει τόσο γρήγορα.
Μετά τη νίκη του ΠΑΣΟΚ στις δημοτικές εκλογές που έχουν μεσολαβήσει –σας θυμίζω– και λίγο πριν ο ενταφιασμός γίνει πανηγυρικός με τη δημόσια συζήτηση που επέβαλε η Τρόικα ότι πρέπει η Ελλάδα να δώσει ανυπερθέτως 50 δισεκατομμύρια από την ακίνητη δημόσια περιουσία. Αυτό οδήγησε τότε, Ιανουάριος 2011, την κυβέρνηση Γιώργου Παπανδρέου να πει ότι όχι, θα επανέλθουμε στο Βυζαντινορωμαϊκό Δίκαιο και θα διασπάσουμε το κλασικό σχήμα ότι «τα υπερκείμενα είκει τοις υποκειμένοις» και θα επαναφέρουμε σε ισχύ – όσοι είστε πάρα πολύ παλιοί νομικοί θυμάστε – δικαιώματα όπως η Επιφάνεια. Δεν επανήλθε η Εμφύτευση που ήταν εμπράγματο δικαίωμα του Βυζαντινορωμαϊκού Δικαίου, έχει επανέλθει όμως η Επιφάνεια και νομικώς ισχύει ακόμα .
Αυτό σημαίνει ότι εάν τα υπολογίσουμε σωστά εμφανίζονται στη διάρκεια αυτή πάρα πολύ μεγάλα κενά. Κενό υπάρχει από τον Οκτώβριο - Νοέμβριο του 2010, μέχρι τον Ιούνιο του 2011, όταν καλούμαι να αναλάβω τα καθήκοντα του Υπουργού Οικονομικών και του Αντιπροέδρου της Κυβέρνησης. Στην αφετηρία λοιπόν υπάρχει ένα γεγονός, το γεγονός είναι ότι το μνημόνιο ψηφίστηκε με τη συνήθη πλειοψηφία, δηλαδή μόνον από τους βουλευτές του ΠΑΣΟΚ και μόνον από λίγους βουλευτές της Νέας Δημοκρατίας, που ακολούθησαν τη Ντόρα Μπακογιάννη και διαγράφηκαν.
Τότε, όπως ίσως έχετε ακούσει και όπως αφηγούμαι και στο βιβλίο μου (Εκδοχές Πολέμου, Πατάκης, 2022) που αναφέρθηκε και ευχαριστώ πάρα πολύ, είχα προτείνει το ΠΑΣΟΚ να ζητήσει πολιτικά την υπερψήφιση του πρώτου μνημονίου από τα 3/5 του συνολικού αριθμού των βουλευτών. Όχι επειδή είναι διεθνής σύμβαση, όχι επειδή αυτό επιβάλλεται συνταγματικά, αλλά επειδή αυτό επιβάλλεται ιστορικά. Αυτό δεν έγινε τελικά δεκτό από τον τότε Πρωθυπουργό και την ομάδα διοίκησης της κυβέρνησης, το φοβόταν πάρα πολύ η Νέα Δημοκρατία, αυτό είναι η μήτρα της ασυμμετρίας που εμφανίζει το πολιτικό σύστημα σήμερα. Η ασυμμετρία που εμφανίζει το πολιτικό σύστημα σήμερα, το γεγονός δηλαδή ότι δεν υπάρχει ένας δεύτερος συστημικός ας το πούμε, πόλος, ο οποίος να έχει αξιώσεις σχηματισμού μίας εναλλακτικής κυβέρνησης, αυτοδύναμης ή σε συνεργασία, δεν μας επιτρέπει να έχουμε τις πολιτικές προϋποθέσεις για την ουσιαστική επάνοδο στην κανονικότητα. Είναι τόσο σημαντική η στιγμή εκείνη.
Βεβαίως υπήρξαν επανορθώσεις στη συνέχεια, δηλαδή οδηγηθήκαμε στην κυβέρνηση συνεργασίας ΠΑΣΟΚ-Νέας Δημοκρατίας και Λαϊκού Ορθόδοξου Συναγερμού σας θυμίζω, με Πρωθυπουργό εντέλει τον Λουκά Παπαδήμο, μετά από πολύ μεγάλες περιπέτειες και αμφισβητήσεις, αλλά οδηγηθήκαμε εκεί έχοντας ήδη λάβει τις αποφάσεις των εταίρων μας για ένα δεύτερο πρόγραμμα και για μία βαθιά παρέμβαση στο χρέος, για μία μοναδική παγκοσμίως αναδιάρθρωση του χρέους. Τα επεισόδια στα οποία αναφέρθηκε ο Νίκος Αλιβιζάτος προηγουμένως, της 28ης Οκτωβρίου του 2011 ακολουθούν το Συμβούλιο Κορυφής της 26ης-27ης Οκτωβρίου του 2011, όταν οριστικοποιείται η παρέμβαση στο χρέος. Η παρέμβαση στο χρέος η μεγάλη, γιατί η μικρή, η πρώτη, σε ένα επίπεδο 21% είχε αποφασισθεί ήδη από της 21 Ιουλίου του 2011.
Στη βάση αυτής όλης της εξέλιξης βρίσκεται μία πολιτική συμφωνία δική μου με τον Σόιμπλε στις αρχές Ιουλίου του 2011, στο Βερολίνο, η οποία έχει τηρηθεί απαρεγκλίτως, μέχρι το τέλος και η οποία βεβαίως δεν έγινε ποτέ ευρύτερα γνωστή γιατί ήταν η κατεξοχήν market sensitive συμφωνία. Όποιος είχε αυτήν την εσωτερική ενημέρωση μπορούσε να κάνει μία από τις μεγαλύτερες σπέκουλες που θα μπορούσαν να έχουν γίνει παγκοσμίως διαχρονικά. Άρα έπρεπε να κρατηθεί αυτή η συμφωνία μυστική. Η συμφωνία αυτή τιμήθηκε από τη γερμανική πλευρά. Στη συμφωνία αυτή προσχώρησε, πριν καν αναλάβει επισήμως τα καθήκοντά του, αλλά προσχώρησε στην υφιστάμενη συμφωνία ο Μάριο Ντράγκι και έτσι φθάσαμε στην παρέμβαση, στην αναδιάρθρωση του χρέους η οποία έγινε το Μάρτιο του 2012, πριν ο ελληνικός λαός μας αποδείξει ότι πάντα στη μεταπολιτευτική ιστορία κάνει δύο φορές την ίδια επιλογή είτε αυτή είναι λανθασμένη, είτε είναι σωστή, ψηφίζει και ξαναψηφίζει δύο φορές την ίδια κυβερνητική πρόταση και λίγο-πολύ τα ίδια πρόσωπα. Ψήφισε δύο φορές τον Κωνσταντίνο Καραμανλή, ψήφισε δύο φορές τον Ανδρέα Παπανδρέου και μετά την παρεμβολή του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη που ψηφίστηκε τρεις φορές για να γίνει Πρωθυπουργός, ψήφισε τρίτη φορά τον Ανδρέα Παπανδρέου, ψήφισε δύο φορές τον Κώστα Σημίτη, δύο φορές τον Κώστα Καραμανλή, αλλά έχει ψηφίσει και εμάς μετά δύο φορές, μία ως ΠΑΣΟΚ το 2009, χωρίς επίγνωση αυτού που πρόκειται να συμβεί και μία δεύτερη το Μάιο και τον Ιούνιο του 2012.
Αυτό σημαίνει ότι ο ελληνικός λαός είχε φθάσει ώριμος πια στην ανατροπή των δεδομένων στις Ευρωεκλογές του 2014, τις οποίες επικύρωσε τον Ιανουάριο του 2015 και ψήφισε την ίδια επιλογή με πάθος τρεις φορές, ό,τι και να έχει συμβεί. Τον Ιανουάριο του 2015, τον Ιούλιο του 2015 στο δημοψήφισμα με ιερό πάθος, με το συντριπτικό ποσοστό που γνωρίζετε, το 62%, και μετά όσα συνέβησαν, μετά το τρίτο Πρόγραμμα το οποίο υπερψήφισε η τότε αντιπολίτευση χωρίς να θέσει πολιτικούς όρους. Αυτό το θεωρώ πολύ μεγάλο λάθος, χωρίς να θέσει πολιτικούς και θεσμικούς όρους και τους οποίους θα αποδεχόταν ο ΣΥΡΙΖΑ λόγω της ανάγκης και του φόβου της ιστορικής και ποινικής ευθύνης, αν και οδηγήθηκε τελικά στη στρατηγική ήττα του 2019, την οποία συνειδητοποίησε το 2023, ενώ είχε συμβεί από το 2019.
Τώρα πάμε σε αυτό που λέγεται ρευστοποίηση του χώρου αυτού, αλλά έχει προηγηθεί η αποσπασματοποίηση (fragmentation) του ΠΑΣΟΚ, η οποία είναι κατά τη γνώμη μου το μεγάλο θεσμικό και πολιτικό ζήτημα της χώρας. Σχεδόν πολιτειακής τάξεως ζήτημα και όσοι καμαρώνουν ή επιχαίρουν επειδή υπάρχει αυτή η ασυμμετρία η οποία επιτρέπει σε ένα 25%, 27%, 30% δημοσκοπικό να θεωρεί ότι έχει τη νομιμοποίηση της απόλυτης, αυτοδύναμης, προσωπικής διακυβέρνησης, νομίζω ότι κάνουν πολύ μεγάλο λάθος ιστορικά, δεν κυβερνιέται ο τόπος. Δεν κυβερνιέται ο τόπος σημαίνει, όχι ότι δεν μπορεί να ασκείται η καθημερινή διακυβέρνηση, σημαίνει ότι δεν μπορούν να υπάρξουν μεγάλες συναινέσεις και μεγάλοι σχεδιασμοί για την εξωτερική πολιτική σε συνθήκες παγκόσμιας ανατροπής και ανασφάλειας. Δεν μπορούμε να αντιμετωπίσουμε τις προκλήσεις ασφάλειας της χώρας στο επίπεδο που απαιτείται και με τη διορατικότητα που απαιτείται.
Μιλάμε για αναθεώρηση του Συντάγματος. Ποια αναθεώρηση του Συντάγματος; Η επόμενη Βουλή δεν ξέρουμε εάν θα έχει τη δυνατότητα να αναδείξει κυβέρνηση συνεργασίας, ποια κυβέρνηση και με ποιον Πρωθυπουργό. Ποια αναθεώρηση του Συντάγματος με αυξημένη πλειοψηφία; Ποιες τομές οι οποίες αφορούν τις δημιουργικές δυνάμεις του τόπου, τον ιδιωτικό τομέα, την αγορά, το παραγωγικό μοντέλο όπως λέμε, το οποίο δεν επιβάλλεται από ένα κρατικό συγκεντρωτικό σύστημα, προκύπτει μέσα από τις συνθήκες που δημιουργείς.
Άρα υπάρχει ένα πολύ σοβαρό πρόβλημα, δηλαδή το ερώτημα εάν είμαστε σε συνθήκες κανονικότητας ή έχουμε βιαστεί να κηρύξουμε την κανονικότητα. Μπορείς να είσαι κανονικός όταν έχεις τόσο μικρό βαθμό πρόσβασης επιχειρήσεων, για να μην πω και φυσικών προσώπων στο τραπεζικό σύστημα, όταν έχεις έναν τόσο μεγάλο βαθμό αποκλεισμού επιχειρήσεων και ατομικών επιχειρήσεων και φυσικών προσώπων από το τραπεζικό σύστημα; Ή όταν έχεις διογκωμένες ανισότητες οι οποίες συνθέτουν στην πραγματικότητα ένα καθεστώς φτώχειας και μιζέριας των εργαζομένων. Άρα υπάρχει ένα πολύ σοβαρό πρόβλημα κοινωνικής συνοχής, για αυτό από τους πόρους της κοινωνίας εκλύεται οργή και βία. Υπάρχει στην ατμόσφαιρα μία διάχυτη βία, την οποία τη βλέπουμε στην πιο αρχαϊκή της μορφή που είναι η ενδοοικογενειακή βία, η οποία καταγράφεται καθημερινά. Αυτή η οργή λοιπόν στο πολιτικό επίπεδο, με όρους πολιτικής επιστήμης και όχι με όρους κοινωνιολογίας, είναι ένα φαινόμενο το οποίο συνθέτει κρίση θεσμών, κρίση αξιοπιστίας των θεσμών, κρίση εμπιστοσύνης στους θεσμούς.
Τους τελευταίους μήνες υπάρχει κατάρρευση της δημοσκοπικής εμπιστοσύνης στη δικαιοσύνη και βεβαίως κρίση συμμετοχής και αντιπροσώπευσης. Οι πολίτες θεωρούν ότι δεν αντιπροσωπεύονται και ως εκ τούτου δεν συμμετέχουν με συμβατικούς όρους. Όταν εμείς λέμε οι «συστημικές» δυνάμεις και οι «αντισυστημικές», νομίζουμε ότι λέμε κάτι σπουδαίο, λέμε κάτι το οποίο γίνεται ευχαρίστως δεκτό. Επαίρονται γιατί είναι αντισυστημικές αυτές οι δυνάμεις και είναι σε απόλυτο αδιέξοδο οι συστημικές οι οποίες δεν επικοινωνούν μεταξύ τους. Δεν λειτουργεί πρακτικά ούτε καν η έννοια του συνταγματικού φάσματος καλά-καλά, εάν το ξύσεις λίγο το ζήτημα, υπάρχει ένα πρόβλημα συνταγματικού φάσματος. Στη Γερμανία μιλούν σοβαρά αυτή τη στιγμή για το ενδεχόμενο να απαγορευτεί η AfD. Στην Ελλάδα δεν μπορούμε να διαχειριστούμε κανένα σχετικό ζήτημα, όχι λόγω ελλείψεως επιστημονικής συναίνεσης των συνταγματολόγων, αλλά επειδή η κοινωνία δεν μπορεί να τοποθετηθεί απέναντι στο ζήτημα αυτό.
Άρα έτσι πρέπει να δούμε και τη στάση άλλων θεσμών. Αναφέρθηκε η δικαιοσύνη προηγουμένως, μα ξέρετε πώς λειτούργησε η οικονομική κρίση ως δικανική πρόκληση; Εάν δείτε τη δεκαετία της κρίσης μέσα από τη νομολογία, μέσα από τις αποφάσεις των ανωτάτων δικαστηρίων, θα δείτε την ίδια σύγκρουση με τη σύγκρουση που έγινε στο πολιτικό σύστημα. Τι ήταν λοιπόν η δεκαετία αυτή; Ήταν μία συνολική δοκιμασία, μία απόσταξη, σαν να μπήκε η χώρα σε ένα βαρέλι απόσταξης της Μεταπολίτευσης, της κοινωνίας, της οικονομίας. Αποστάχθηκε λοιπόν η Μεταπολίτευση και βεβαίως έπρεπε να βγει ένα προϊόν, το προϊόν αυτό ακόμη δεν έχει αποκτήσει συνείδηση του εαυτού του.
Αυτό πρέπει να το δούμε και στο πολιτικό σύστημα και σε ένα άλλο κρίσιμο σύστημα το δικαστικό. Η σύγκρουση στο πολιτικό σύστημα ήταν η σύγκρουση υπευθυνότητας και λαϊκισμού, εάν είχαμε το μεγάλο έπος του αντιπροσωπευτικού συστήματος, δηλαδή το πολιτικό προσωπικό, οι αντιπρόσωποι του λαού ενήργησαν με πολύ μεγάλη υπευθυνότητα, ανέλαβαν τεράστια βάρη. Αυτό εντέλει συνέβη και στα άλλα κόμματα, όχι μόνο στο ΠΑΣΟΚ, συνέβη σε μεγάλο βαθμό και στη Νέα Δημοκρατία, ώς ένα βαθμό και στον Λαϊκό Ορθόδοξο Συναγερμό. Εάν λοιπόν είχαμε ένα έπος του αντιπροσωπευτικού συστήματος, γιατί οι αντιπροσωπευόμενοι με πολύ μεγάλη ευκολία μετακινήθηκαν στον χώρο της ουτοπίας, της ανευθυνότητας, της οργής, των αγανακτισμένων, ψήφισαν και ξαναψήφισαν ΣΥΡΙΖΑ, ψήφισαν ενθουσιωδώς 62% στο δημοψήφισμα και δεν μπορούσε να το διαχειρισθεί αυτό ο Αλ. Τσίπρας μετά, το ίδιο συνέβη και στον χώρο της δικαιοσύνης.
Βλέπουμε ποια είναι η νομολογία της υπευθυνότητας, το πρώτο μνημόνιο, το PSI και πού αρχίζει να κηρύσσεται το πρόωρο τέλος των μνημονίων και επιβάλλεται να αναγνωρισθούν υποχρεώσεις για παροχές ή να τεθεί δικαστικός φραγμός στις περικοπές, πρόωρος. Δηλαδή τη στιγμή που εμείς υπογράφαμε το δεύτερο μνημόνιο και ο ΣΥΡΙΖΑ το τρίτο, η δικαιοσύνη κήρυττε το τέλος των μνημονίων, κρίνοντας ότι δεν μπορούν να γίνουν άλλες περικοπές και άλλες επεμβάσεις.
Φυσικά από το 2019 δεν έχουμε μιλήσει ποτέ για το ποια ήταν η συνολική συνέπεια της περιόδου της κρίσης, τι σήμαινε η μείωση κατά 25% του ΑΕΠ, η σωρευτική ύφεση 25%, η άνοδος της ανεργίας, η μείωση των εισοδημάτων, η μείωση της αξίας τίτλων, η μείωση της αξίας ακινήτων και πώς θα αποκατασταθεί αυτό όλο με έναν οργανωμένο τρόπο ώστε οι αδικίες, οι ανισότητες της περιόδου των θυσιών να αποκατασταθούν, αλλά μπήκαμε σε μία οριζόντια μηχανή παροχών λόγω των άλλων κρίσεων. Δηλαδή παροχών οριζόντιων, ανεπίγνωστων κατά τη γνώμη μου, λόγω COVID, λόγω της κρίσης της υγειονομικής και μετά διαχείριση του Ταμείου Ανάκαμψης, του ΕΣΠΑ και της ΚΑΠ που αθροίζουν ένα εντυπωσιακό, ανεπανάληπτο ποσό που υπερβαίνει το σχέδιο Μάρσαλ και βεβαίως πώς διαχειριζόμαστε τις συλλογικές συμβάσεις, τη φορολόγηση και την ασφαλιστική μεταχείριση της εργασίας, τη σχέση εργασίας και κεφαλαίου, όλα αυτά τα οποία συγκροτούν μία οικονομία και μία κοινωνία.
Έχουμε κάνει ποτέ κανένα διάλογο τέτοιο; Έχετε ακούσει ένα συνολικό σχέδιο αποτίμησης των επιπτώσεων της κρίσης και ένα σχέδιο αποκατάστασης, δίκαιης και εύλογης αποκατάστασης των συνεπειών της κρίσης; Αυτό θα ήταν η επάνοδος στην κανονικότητα. Εμείς λοιπόν έχουμε χάσει το μεγάλο μάθημα. Το μεγάλο μάθημα είναι ότι μπήκαμε για κάποιους λόγους έλλειψης επίγνωσης θεσμικής, πολιτικής επιπολαιότητας, έλλειψης ιστορικής συνείδησης ως χώρα στην κρίση και όταν βγήκαμε από την κρίση με μία υπερένταση δυνάμεων, δεν επανεξετάσαμε τους λόγους που μας οδήγησαν στην κρίση. Είμαστε εδώ, αυτό είναι το θέμα της χώρας, κατά τη γνώμη μου.
Τι είναι λοιπόν για να μην σας κουράζω, γιατί θα μπορούσαμε να μιλάμε ώρες και δεν νομίζω ότι πρέπει, γιατί η βραδιά ανήκει στον Πάνο. Ο Πάνος λοιπόν προσφέρει το θεμέλιο ενός τέτοιου συνολικού αναστοχασμού, αξιολογεί τις καταστάσεις, τα πρόσωπα, τη χώρα. Έχω δώσει συνεντεύξεις επί συνεντεύξεων στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, στο ανεξάρτητο γραφείο αξιολόγησης, στον historian του ΔΝΤ , στον ESM. Ο Γ. Αλμούνια ως ανεξάρτητος εκτιμητής του ESM, ήθελε να του πω τι έγινε, τι έζησα, ποιες είναι οι εκτιμήσεις μου. Ο ιστορικός του ESM, οι δημοσιογράφοι, οι αναλυτές, οι διατριβές, οι υψηλής ποιότητας δημοσιογράφοι, Έλληνες και ξένοι.
Αυτά δεν τα έχουμε συνθέσει ποτέ σε ένα σύστημα εσωτερικού πολιτικού και κοινωνικού διαλόγου. Αυτό λοιπόν γιατί δεν έχει γίνει; Δεν έχει γίνει γιατί όλα είναι πάρα πολύ ωραία, γιατί το σύστημα λειτουργεί έτσι ώστε να έχουμε μία αδιατάρακτη διακυβέρνηση, η οποία συμπληρώνει τη δεύτερη τετραετία και διεκδικεί την τρίτη. Μία χαρά, γιατί όχι; Διότι δεν υπάρχει αντίπαλος, πρωθυπουργήσιμος, και διότι δεν υπάρχει άλλο κόμμα το οποίο να έχει πρόγραμμα κυβερνητικό. Αυτό δεν λέμε; Αυτό δεν είναι το story; Και το δεχόμαστε αυτό το story, ότι είμαστε μία κοινωνία που μπορεί να εμφανίσει μόνο έναν υποψήφιο Πρωθυπουργό τη δεκαετία, ένα πρόσωπο, όποιο έτυχε να είναι, πανάξιο, και δεν υπάρχει εναλλακτική λύση, ούτε μονοκομματική ούτε συνεργατική, και πορευόμαστε να αντιμετωπίσουμε την παγκόσμια πρόκληση της διακυβέρνησης Τραμπ, την αμηχανία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, την Τουρκία του Ερντογάν και όλα όσα συμβαίνουν στον κόσμο.
Λοιπόν, νομίζω ότι κάτι συμβαίνει στην Ελλάδα, έτσι δεν είναι; Δηλαδή μία υπνοβασία μεγάλης έκτασης και μεγάλου βάθους, η οποία δεν θα μας οδηγήσει πουθενά. Νομίζω ότι με τη βοήθεια και την πρόκληση του Πάνου Λουκάκου πρέπει να θέσουμε το ζήτημα αυτό, ποια υπνοβασία μας οδήγησε στην κρίση και με ποια υπνοβασία βαδίζουμε τώρα μετά την κρίση.-
https://youtu.be/E6_8ZASzrws?si=2CVfOLsM05-sAml0&t=2076
Ομιλία Ευ. Βενιζέλου στην παρουσίαση του βιβλίου του Πάνου Λουκάκου
27 Μαΐου 2025
Ομιλία Ευ. Βενιζέλου στην παρουσίαση του βιβλίου του Πάνου Λουκάκου, «Αλλαγές και ανατροπές: Μια πολιτική ανατομία της κρίσης 2009-2019» (εκδ. Μεταίχμιο) και με τους Νίκο Αλιβιζάτο και Παντελή Καψή, στο Public cafe
Ο Πάνος Λουκάκος είναι ένα «μυθικό» όνομα στον χώρο της δημοσιογραφίας, ένας πολιτικός συντάκτης και αναλυτής που έχει αφήσει εποχή, που συνεχίζει να προσφέρει βαθυστόχαστες αναλύσεις. Όφειλε να γράψει και να θέσει σε κυκλοφορία, άρα στη δοκιμασία της ανάγνωσης, ένα τέτοιο βιβλίο. Ένα βιβλίο συνολικά για την περίοδο της κρίσης, για την περίοδο 2009-2019 που δεν είναι ένα απλό γραμμικό γεγονοτολογικό χρονικό, αλλά εμπεριέχει σημαντικές αναλύσεις. Βεβαίως αναλύσεις πολιτικές πρωτίστως, τον ενδιαφέρει το πολιτικό σκηνικό, το πολιτικό σύστημα, το πολιτικό προσωπικό. Φυσικά υφέρπουν όλα τα ζητήματα που αφορούν την κοινωνία, τη διάρθρωση της παραγωγής, τις ανισότητες, όλα όσα μπορεί να φανταστεί κανείς αλλά δεν μπορούμε να μιλάμε ανά πάσα στιγμή όλοι για όλα. Υπό την έννοια αυτή είναι πάρα πολύ καλά εστιασμένο και ζυγοσταθμισμένο το βιβλίο του Πάνου Λουκάκου και τον ευχαριστώ για τα καλά του λόγια, για την κριτική του αξιολόγηση, αυτή που είχε την καλοσύνη να αναφέρει ήδη ο Νίκος Αλιβιζάτος στην πολύ συγκροτημένη παρουσίαση του βιβλίου που έκανε. Εγώ θα είμαι περισσότερο επιλεκτικός, η μέθοδός μου θα είναι εκλεκτικιστική και σημειακή.
