ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ
ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΣΤΗ ΝΟΣΟ»
ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ
Η Μεσογειακή Διατροφή στην παιδική ηλικία, ενδείξεις και απώτερες συνέπειες
Ανδριανή - Νίκη Κολοτούρου
Διατροφολόγος - Διαιτολόγος
ΤΡΙΜΕΛΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ
Φωτουλάκη Μαρία, Καθηγήτρια Παιδιατρικής - Παιδιατρικής Γαστρεντερολογίας, Τμήμα Ιατρικής Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης,
Επιβλέπουσα Καθηγήτρια
Καψωριτάκης Ανδρέας, Καθηγητής Παθολογίας - Γαστρεντερολογίας, Τμήμα Ιατρικής Πανεπιστημίου Θεσσαλίας,
Μέλος Τριμελούς Επιτροπής Ποταμιάνος Σπυρίδων, Καθηγητής Γαστρεντερολογίας, Τμήμα Ιατρικής Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, Μέλος Τριμελούς Επιτροπής
Λάρισα, 2022
".. Η Μεσογειακή διατροφή πέρα από ένα διατροφικό πρότυπο αντικατοπτρίζει τα ήθη, τα έθιμα, τις αξίες, τις παραδόσεις και τον πολιτισμό της κάθε χώρας της Μεσογείου. Αποτελεί, μια διατροφική προσέγγιση που τηρείται κυρίως από του λαούς που ζουν γύρω από την λεκάνη της Μεσογείου από τα τέλη της δεκαετίας του ‘50. Συνοπτικά, η Μεσογειακή διατροφή περιλαμβάνει υψηλή κατανάλωση ελαιολάδου (ως κύρια πηγή λιπαρών οξέων) φρούτων, λαχανικών, οσπρίων δημητριακών (ως κύρια
πηγή φυτικών ινών) και ξηρών καρπών, μέτρια κατανάλωση ψαριών, γαλακτοκομικών προϊόντων και πουλερικών, χαμηλή κατανάλωση κόκκινου κρέατος και μέτρια έως χαμηλή κατανάλωση κόκκινου κρασιού στα κυρίως γεύματα. Από τα παραπάνω καθίσταται αντιληπτό πως η μεσογειακή διατροφή παρέχει ποικίλα διατροφικά οφέλη στον άνθρωπο λόγω του συνδυασμού υγιεινών και ποικίλων τροφών. Στα διατροφικά της πλεονεκτήματα εμπεριέχεται η υψηλή πρόσληψη βιταμινών και θρεπτικών συστατικών και ο σεβασμός προς την εποχικότητα του κάθε προϊόντος, έτσι ώστε να επιτυγχάνεται η μέγιστη περιεκτικότητα σε θρεπτικά συστατικά. Η μεσογειακή διατροφή έχει συσταθεί ως ένα από τα πιο υγιεινά μοτίβα διατροφής σε παγκόσμια κλίμακα λόγω της αντιοξειδωτικής και αντιφλεγμονώδους δράσης της. Ιδιαίτερα στην παιδική ηλικία, η μεσογειακή διατροφή αναγνωρίστηκε το 2003 από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (World Health Organization - WHO) ως πρότυπο υγιεινής διατροφής. Είναι ευρέως διαδεδομένο πως η διατροφή επηρεάζει σημαντικά τη πνευματική και τη σωματική ανάπτυξη των παιδιών και θα πρέπει να προσλαμβάνονται κατάλληλες ποσότητες θρεπτικών συστατικών, βιταμινών και μετάλλων σε κάθε γεύμα. Η καθημερινή διατροφή των παιδιών χρειάζεται να βασίζεται σε ισορροπημένα και υγιεινά γεύματα, στα οποία θα πρέπει να διατηρείται η κατάλληλη αναλογία υδατανθράκων, πρωτεϊνών και λιπιδίων. Όλα τα προαναφερόμενα απαιτούμενα στοιχεία έχει αποδειχθεί πως καλύπτονται με την τήρηση ενός μεσογειακού προτύπου διατροφής..""..2.3.2 Μοντέλο Μεσογειακής διατροφής
Όπως προαναφέρθηκε η πυραμίδα επισημαίνει διατροφικές ημερήσιες, εβδομαδιαίες και περιστασιακές κατευθυντήριες γραμμές με στόχο να ακολουθείται μια υγιεινή και ισορροπημένη διατροφή.
Αναλυτικότερα:
Καθημερινά: Τα τρία κύρια γεύματα χρειάζεται να περιέχουν τα 3 ακόλουθα στοιχεία: 1. Σιτηρά: 1 ή 2 μερίδες ανά γεύμα με τη μορφή ψωμιού, ζυμαρικών, ρυζιού, κουσκούς κ.α. Κατά προτίμηση δημητριακά ολικής αλέσεως, καθώς ορισμένα θρεπτικά συστατικά (φώσφορος, μαγνήσιο κ.λπ.) και φυτικές ίνες μπορεί να χαθούν κατά την επεξεργασία 2. Λαχανικά: Πρέπει να είναι παρών στο μεσημεριανό γεύμα και στο βραδινό. Παρέχουν μια ποικιλία αντιοξειδωτικών και προστατευτικών ενώσεων. 3. Φρούτα: 1 ή 2 μερίδες ανά γεύμα. Πρέπει να αποτελεί το πιο συχνό επιδόρπιο.
Επίσης:
o Πρέπει να διασφαλίζεται η ημερήσια πρόσληψη 1,5 - 2,0 λίτρων νερού. Η καλή και σωστή ενυδάτωση είναι απαραίτητη για τη διατήρηση της σωματικής ισορροπίας του νερού. Ωστόσο, οι ανάγκες μπορεί να διαφέρουν μεταξύ των ανθρώπων λόγω ηλικίας, φυσικής δραστηριότητας, προσωπικών συνθηκών και καιρικών συνθηκών.
Εκτός από το νερό, τα αφεψήματα και οι ζωμοί βοτάνων χωρίς ζάχαρη και με χαμηλή περιεκτικότητα σε λιπαρά και αλάτι μπορούν να συμπληρώσουν τις απαιτήσεις για καλή ενυδάτωση.
o Γαλακτοκομικά προϊόντα: Συνίστανται με τη τυριού, γαλακτοκομικών προϊόντων, τα οποία έχουν υποστεί ζύμωση και με τη μορφή γιαουρτιού χαμηλών λιπαρών. Συμβάλλουν στην υγεία των οστών και αποτελούν σημαντική πηγή κορεσμένων λιπών.
o Το ελαιόλαδο τοποθετείται στο κέντρο της πυραμίδας. Θα πρέπει να αποτελεί τη κύρια πηγή διατροφικών λιπιδίων λόγω της υψηλής διατροφικής του ποιότητας (εξαιρετικά παρθένο). Η μοναδική του σύνθεση, του προσδίδει υψηλή αντοχή στις θερμοκρασίες μαγειρέματος και έτσι χρησιμοποιείται για μαγείρεμα και για dressing (μια κουταλιά της σούπας / άτομο).
o Τα μπαχαρικά, τα βότανα, το σκόρδο και τα κρεμμύδια είναι ένας τρόπος, ώστε να εισάγεται μια ποικιλία γεύσεων στη διατροφή, συμβάλλοντας στη μείωση προσθήκης αλατιού.
o Οι ελιές, οι ξηροί καρποί και οι σπόροι αποτελούν καλές πηγές υγιών λιπιδίων, πρωτεϊνών, βιταμινών, μετάλλων και φυτικών ινών. Μια λογική ποσότητα κατανάλωσής τους (π.χ. μια χούφτα) διαδραματίζει μια υγιεινή επιλογή σνακ.
o Σεβόμενοι τις θρησκευτικές και κοινωνικές πεποιθήσεις, προτείνεται μια μέτρια κατανάλωση κρασιού και άλλων ποτών, τα οποία έχουν υποστεί ζύμωση (όπως για παράδειγμα 1 ποτήρι την ημέρα για τις γυναίκες και 2 ποτήρια την ημέρα για τους άνδρες) κατά τη διάρκεια των γευμάτων.
Εβδομαδιαία:
Χρειάζεται να καταναλώνεται μια ποικιλία πρωτεϊνών φυτικής, αλλά και ζωικής προέλευσης. Συνήθως, τα παραδοσιακά μεσογειακά πιάτα δεν έχουν πρωτεϊνούχες τροφές ζωικής προέλευσης ως κύριο συστατικό, αλλά ως πηγή γεύσης.
Αναλυτικότερα:
o Τα ψάρια (2 ή περισσότερες μερίδες), το λευκό κρέας (2 μερίδες) και τα αυγά (2 έως 4 μερίδες) αποτελούν καλές πηγές ζωικής πρωτεΐνης.
o Η κατανάλωση κόκκινου κρέατος (λιγότερες από 2 μερίδες, άπαχο) και επεξεργασμένων κρεάτων (λιγότερη από 1 μερίδα) θα πρέπει να καταναλώνονται σε μικρότερη ποσότητα και συχνότητα.
o Ο συνδυασμός οσπρίων (περισσότερες από 2 μερίδες) και δημητριακών αποτελεί μια υγιή πηγή πρωτεΐνης και λιπιδίων. Στην ομάδα αυτή περιέχονται και οι πατάτες, οι οποίες αποτελούν μέρος πολλών παραδοσιακών συνταγών με κρέας και ψάρι (3 ή λιγότερες μερίδες την εβδομάδα, κατά προτίμηση φρέσκες πατάτες).
Ενίοτε:
Στην κορυφή της πυραμίδας απεικονίζονται τα ζαχαρούχα και οι ανθυγιεινές λιπαρές τροφές (γλυκά). Η ζάχαρη, οι καραμέλες, τα αρτοσκευάσματα και τα ποτά (π.χ. ζαχαρωμένοι χυμοί φρούτων και τα 17 Institutional Repository - Library & Information Centre - University of Thessaly 28/03/2025 09:33:24 EET - 94.64.48.33 αναψυκτικά) πρέπει να καταναλώνονται σε μικρές ποσότητες και να προτιμώνται σε ειδικές μόνο περιστάσεις..."
"..2.5
Μεσογειακή διατροφή στην παιδική ηλικία
Η Μεσογειακή διατροφή αναγνωρίστηκε το 2003 από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (World Health Organization - WHO) ως πρότυπο υγιεινής διατροφής τόσο για παιδιά όσο και για ενήλικες. Η διατροφή επηρεάζει σημαντικά τη πνευματική και τη σωματική ανάπτυξη των παιδιών. Λόγω της έντονης πνευματικής και σωματικής ανάπτυξης των παιδιών, θα πρέπει να προσλαμβάνονται κατάλληλες ποσότητες θρεπτικών συστατικών, βιταμινών και μετάλλων σε κάθε γεύμα.
Η καθημερινή διατροφή των παιδιών χρειάζεται να βασίζεται σε ισορροπημένα και υγιεινά γεύματα, στα οποία θα πρέπει να διατηρείται η κατάλληλη αναλογία υδατανθράκων, πρωτεϊνών και λιπιδίων. Σύμφωνα με τις συστάσεις ειδικών στη διατροφή, ένα παιδί πρέπει να καταναλώνει 4 -5 γεύματα κάθε 3-4 ώρες, συμπεριλαμβανομένων 3 βασικών γευμάτων: πρωινό, μεσημεριανό, βραδινό και 2 σνακ.
Το πρωινό, πρέπει να καταναλώνεται έως και 30 λεπτά μετά το πρωινό ξύπνημα και πρέπει να αντιπροσωπεύει το 30% της ημερήσιας ενέργειας, το μεσημεριανό 30-35%, το βραδινό 25-30% και να καταναλώνεται 2-3 ώρες πριν το βραδινό ύπνο και τα σνακ μόνο 5-10 % της ημερήσιας ενέργειας.
Όλα οι παραπάνω ικανοποιούνται πλήρως από τη μεσογειακή διατροφή (Mankiewicz-Zurawska & Jarosz-Chobot, 2019).
2.5.1 Παράγοντες που επηρεάζουν τη διατροφική συμπεριφορά των παιδιών
Παράγοντες που εμπλέκονται στη δημιουργία ορισμένων διατροφικών προτιμήσεων και συμπεριφορών των παιδιών έχουν εξεταστεί, ώστε να παρέχονται στους παιδίατρους πρακτικά εργαλεία για να κατανοήσουν το υπόβαθρο της διατροφικής συμπεριφοράς και να διαχειριστούν τη διατροφή των παιδιών για προληπτικούς σκοπούς. Συγκεκριμένα:
o Γονείς και Οικογενειακό περιβάλλον
Οι γονείς / κηδεμόνες του παιδιού διαδραματίζουν σημαντικό και καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση των αρχών μιας ορθολογικής διατροφής. Χρειάζεται να παρέχουν τις κατάλληλες συνθήκες κατά την προετοιμασία και τη κατανάλωση γευμάτων, να παρουσιάζουν τη σωστή στάση διατηρώντας το σωστό σωματικό βάρος, να ασκούνται και να συμμετέχουν σε σωματική δραστηριότητα με το παιδί. Έχει αποδειχθεί ότι οι διατροφικές συνήθειες των γονιών επηρεάζουν τις διατροφικές επιλογές των παιδιών τους. Ένα υγιές οικογενειακό πρότυπο μπορεί να αποτελέσει μέρος μιας διαδικασίας που καθιερώνει και προωθεί ευεργετικές συμπεριφορές υγείας μέσω μοντέλων παροχής υγιεινών τροφών και υποστήριξη και παρότρυνση για ενασχόληση με υγιεινές διατροφικές συμπεριφορές (Scaglioni e. al., 2018)...."
".. o Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης (Μ.Μ.Ε.) Τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης (Μ.Μ.Ε.) και ιδιαίτερα οι διαφημίσεις, έχει αποδειχθεί ότι διαμορφώνουν τις γνώσεις και τις προτιμήσεις που σχετίζονται με τα τρόφιμα και τη διατροφή. Υπάρχει άμεση συσχέτιση μεταξύ της διαφήμισης για προϊόντα διατροφής και της διατροφής των παιδιών και αυτό συμβαίνει μέσω αυξημένης πρόσληψης των ανθυγιεινών σνακ που προβάλλονται και άρα, των συνολικών θερμίδων που καταναλώνονται και επομένως μειώνεται η προτίμηση για κατανάλωση φρούτων και λαχανικών (Scaglioni et al., 2018).."
"..7. Η επίδραση της Μεσογειακής διατροφής στις καρδιαγγειακές παθήσεις κατά την παιδική ηλικία
Παρά τις αυξανόμενες ενδείξεις για την προστατευτική επίδραση της Μεσογειακής διατροφής στα ενήλικα άτομα, τα ευρήματα που αφορούν παιδιά και εφήβους είναι συνήθως περιορισμένα ή ελλιπώς τεκμηριωμένα. Αν και, η Μεσογειακή Διατροφή έχει συσχετιστεί με την πρόληψη της παχυσαρκίας σε ενήλικες, παιδιά και εφήβους φαίνεται πως η προσήλωση στη μεσογειακή διατροφή δεν μπορεί να προβλέψει την κατάσταση του βάρους στις περισσότερες μελέτες που έχουν διεξαχθεί στην Ευρώπη (Ricotti et al., 2020).
Αναλυτικότερα, οι παραπάνω μελέτες υποδηλώνουν ότι η χαμηλή σωματική δραστηριότητα και η χαμηλή ποιότητα ύπνου, η επιρροή από την οικογένεια και τον στενό κύκλο του ατόμου επηρεάζουν το σωματικό βάρος και κατ ' επέκταση τον κίνδυνο εμφάνισης παχυσαρκίας κατά την παιδική ηλικία. Ωστόσο, ορισμένες ανθυγιεινές διατροφικές συνήθειες που δεν συμπεριλαμβάνονται στο μεσογειακό πρότυπο διατροφής δεν συνδέονται με την πιθανότητα εμφάνισης παιδικής παχυσαρκίας. Αντιθέτως, πρωταγωνιστικό ρόλο στην εμφάνιση της νόσου διαδραματίζουν οι τροφές πυκνές σε ενεργειακά αποθέματα και πλούσιες σε απλούς υδατάνθρακες και κορεσμένα λιπαρά οξέα (Ricotti et al., 2020).
Επιπλέον, η παιδική παχυσαρκία συνδέεται με την παράλειψη του πρωινού γεύματος, με τα συχνά γεύματα σε εστιατόρια “γρήγορου φαγητού” και την καθημερινή πρόσληψη γλυκών, πολύ επεξεργασμένων τροφίμων, αναψυκτικών με προσθήκη ζάχαρης και με ανθυγιεινά σνακ. Οι παραπάνω ανθυγιεινές συνήθειες παρατηρούνται ακόμα πιο συχνά από παιδιά οικογενειών με χαμηλά εισοδήματα. Πέρα όμως από τις πληροφορίες που υπάρχουν σχετικά με το σωματικό βάρος τα δεδομένα είναι ακόμα πιο περιορισμένα για άλλες παθολογικές καταστάσεις όπως είναι τα καρδιαγγειακά προβλήματα.
Μερικά αποτελέσματα προέκυψαν από την μελέτη “HELENA” (Arouska et al., 2019). Πιο συγκεκριμένα, η μελέτη έδειξε ότι η χαμηλή προσκόλληση στην Μεσογειακή διατροφή συνδέεται με αύξηση της φλεγμονής και του στρες στους εφήβους, σύμφωνα με τους βιοδείκτες στην κυκλοφορία του αίματος, τις ιντερλευκίνες και την κορτιζόλη.
Συγκεκριμένα, τρόφιμα που συμπεριλαμβάνονται αλλά και άλλα που δεν συμπεριλαμβάνονται συσχετίστηκαν με αντι- και προ- φλεγμονώδη αποτελέσματα. Τα παραπάνω αποτελέσματα επιβεβαιώθηκαν και σε έρευνες που αφορούσαν παιδιά ηλικίας κάτω των 10 ετών ^οηζά^ζ-ΟίΙ et al., 2016).
Επιπλέον, όπως αναφέρθηκε και προηγουμένως οι παχύσαρκοι έφηβοι που εμφάνιζαν ισχυρή προσκόλληση στη Μεσογειακή διατροφή είχαν και χαμηλότερο κίνδυνο εμφάνισης μεταβολικού συνδρόμου. Επιπλέον, τα παιδιά με ισχυρή προσκόλληση στη μεσογειακή διατροφή φάνηκε να έχουν μειωμένο κίνδυνο εμφάνισης σακχαρώδη διαβήτη (Ricotti et al., 2020)..."
